કમરના દુખાવા પાછળ મુખ્યત્વે ખોટું પોશ્ચર (બેસવાની કે ઊભા રહેવાની ખોટી રીત), સ્નાયુઓનો ખેંચાવ, લાંબા સમય સુધી બેસી રહેવું, અને મણકાના સાંધામાં થતો ઘસારો જવાબદાર છે. વધુમાં, માનસિક તણાવ, વિટામિન Dની કમી અને સાયટિકા જેવા ગંભીર કારણો પણ આ દુખાવાને ઉત્તેજિત કરી શકે છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વૃદ્ધો અને યુવાનોમાં કમરના દુ:ખાવાના કેસમાં (back pain) નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. પીઠનો દુખાવો એ આજના યુગની સૌથી સામાન્ય સમસ્યા ગણાય છે. યુવાન હોય કે વૃદ્ધ, એવું માનવામાં આવે છે કે, લગભગ દરેક ત્રીજા પુખ્ત વયના લોકો આજકાલ આ સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે. પહેલાના જમાનામાં જ્યાં આ સમસ્યા માટે વધતી જતી ઉંમર, નબળાઈ અથવા રોગને જવાબદાર માનવામાં આવતું હતું,
પહેલાના જમાનામાંકમરના દુખાવાને વૃદ્ધોની સમસ્યા કહેવામાં આવતી હતી, પરંતુ આજના યુગમાં યુવાનો અને બાળકોમાં પણ આ સમસ્યા સામાન્ય થવા લાગી છે. નિષ્ણાંતો માને છે કે, હાલમાં શરીરની મુદ્રામાં સમસ્યાઓ બેઠાડુ અથવા નિષ્ક્રિય જીવનશૈલી, બિનઆરોગ્યપ્રદ ખોરાક અને શરીરમાં પોષણનો અભાવ પીઠના દુખાવાના કેસોમાં વધારો કરવા માટે જવાબદાર છે. આયુર્વેદમાં પણ કમરના દુખાવાથી છુટકારો મેળવવા માટે ઘણા પ્રકારના ઉપાય જણાવવામાં આવ્યા છે. કમરના દુખાવાથી રાહત મેળવવાના ઉપાયો વિશે જાણતા પહેલા એ જાણવું જરૂરી છે કે કમરનો દુખાવો કેમ થાય છે!
આપણા શરીરના તમામ હાડકાં પેશીઓ અને સ્નાયુઓની મદદથી એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ પેશીઓ અને સ્નાયુઓ માત્ર આપણા હાડકાંને એકસાથે રાખતા નથી પણ તેમને તેમની હિલચાલને સરળ બનાવવામાં અને તેમને તેમના સ્થાને રાખવામાં મદદ કરે છે. પરંતુ જો કોઈ કારણસર આપણા હાડકાની ફ્રેમની રચનામાં હાડકાં કે સ્નાયુઓના સ્થાનમાં થોડો ફેરફાર થાય અથવા સ્નાયુઓ અને પેશીઓ નબળા પડી જાય અથવા નુકસાન થાય તો આપણી કરોડરજ્જુને પણ અસર થાય છે. આપણી કરોડરજ્જુ આપણા શરીરમાં હાડપિંજર સિસ્ટમનો આધાર હોવાથી, આ સ્થિતિમાં ગરદન, પીઠ અને કમરમાં દુખાવો થવાનું જોખમ વધી જાય છે.
કેટલીકવાર નબળી મુદ્રાને કારણે, લાંબા સમય સુધી બેસવાથી, ઉભા રહેવાથી અથવા સૂવાને કારણે, વધુ રમત-ગમત કરવા, ભારે વસ્તુઓ ઉપાડવાથી, કોઈ ઈજા કે સમસ્યાને કારણે અથવા અન્ય ઘણા કારણોસર પણ આપણી કરોડરજ્જુ અથવા કરોડરજ્જુને નુકસાન થઈ શકે છે. તેનાથી અસરગ્રસ્ત સ્નાયુઓ પર તણાવ અથવા દબાણ વધવા લાગે છે. ખાસ કરીને નબળી મુદ્રાને કારણે, બેસતી વખતે કે ઊભા રહીને કમર કે ખભાને સીધા ન કરવાને કારણે પીઠના નીચેના ભાગમાં દબાણ ઘણું વધી જાય છે. જેની અસર પીઠના દુખાવાના સ્વરૂપમાં જોવા મળે છે.
આજકાલ અન્ય ઘણી પ્રકારની થેરાપી પણ પ્રચલિત થઈ રહી છે જે આ સમસ્યામાં રાહત આપે છે તેવું માનવામાં આવે છે. પરંતુ કોઈપણ પ્રકારની થેરાપી લેતા પહેલા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી ખૂબ જ જરૂરી છે અને તેમની સલાહ પર જ થેરાપી પસંદ કરવી જોઈએ.
કમરના દુખાવામાં પણ આયુર્વેદિક દવા ખૂબ જ ફાયદાકારક છે. પંચકર્મ અને આ શ્રેણી હેઠળ આવતી અન્ય ઘણી સારવારો હેઠળ, શરીરના અન્ય ભાગોમાં પીઠના દુખાવા અને દુખાવામાં દવાયુક્ત તેલની માલિશ કરીને અને દવાયુક્ત પાણીનો છંટકાવ અને અન્ય ઘણી પ્રક્રિયાઓ દ્વારા રાહત મેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. પરંતુ તે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કે આ સારવાર ફક્ત અધિકૃત સંસ્થાના પ્રશિક્ષિત ડોકટરોની દેખરેખ હેઠળ થવી જોઈએ.
